هفت روز با هفت یار مهربان از نوع دوم (۴)

نسخه‎ی خطی بَرخط «دیوان حافظ»

رونوشت و نسخه‎ی خطی تذهیب‎کاری‎شده‎ از «دیوان حافظ»، اثر «خواجه شمس‎الدین محمد بن محمد حافظ شیرازی (قرن هشتم)»، پایان نگارش و نشر: (جمادی‎الثانی ۹۲۶) ۱۵۲۰، ۲۷۶ صفحه‎ی تصویری، ۱۳۴برگ مذهّب، اندازه: ۲۴۶ در ۱۵۷میلی‎متر، تذهیب‎کاری قرن شانزدهم، از مجموعه‎ی نسخ خطی اسلامی دانشگاه پرینستون (نیوجرسی)، نگارش با خط نستعلیق، جوهر طلایی و آبی، جلد لاکی و تذهیب‎کاری شده.  

.....

جلد لاکی و تذهیب‎کاری شده

بخش مرکزی، یک گُل اسلیمی با پرندگان و سر حیوانات را دربردارد که در اطراف یک ستاره‎ی هشت‎پَر میانی گسترده‎اند. جلد چرمی نارنجی‎رنگ، آب‎طلاکاری شده است. 

بخش نخست:  مجموعه‏ی «کوروش بزرگ» (شامل 20 کاشی الکترونیکی)

همیشه با یک جست می‏پریدم روی دیوار خیالم و همان لبه منتظرش ‏می‏نشستم. همین دیوار سیمانی جلوی پنجره‏ی اتاقم را می‏گویم که دیگر شک ندارم هر جای دنیا هم که برویم و هر خانه‏ای هم که بگیریم، سهم ثابت پنجره‏ی اتاق من است. همیشه، همه‏ی دل‏خوشی‏ام این بود که بر روی دژ رؤیایی‏ام، همین که یک بار زیر لب می‏گفتم: «جلوه کن در آسمان / هم‏چو مهر جاودان»؛ آن‏سوی دشت‏های دیرین را به سرعت درمی‏نوَردید و خودش را پیشم می‏رساند. می‏دانست چقدر دوست دارم به او تکیه بدهم، نقاشی‏اش را بکشم و درددل‏ها و رؤیاهایم را برایش تعریف کنم. می‏دانست چقدر دوستش دارم.  

(برای مشاهده‎ی کامل این مطلب از مرورگر فایرفاکس  یا گوگل‌کروم استفاده کنید.)

سومین شماره از فصل‌نامه‌ی ایران‌شناسی و ایران‌پژوهی فروزش منتشر شد. این شماره نیز هم‌چون دو شماره‌ی پیش دارای هفت بخشِ «تاریخ و فرهنگ»، «ایران‌شهر»، «جهان ایرانی»، «زبان فارسی»، «ایران‌گردی»، «یادگارهای فرهنگی و طبیعی» و «چکامه» است.

سالنمای تمدن ایرانی کوششی است تازه به قصد شناساندن موقعیت کنونی تمدن ایرانی به مفهوم وسیع کلمه. این سالنما به دو صورت انتشار خواهد یافت. نخست به صورت گزارش‌های موردی که به تدریج در تارنمای این سالنما در اختیار دوستداران حوزه‌ی تمدن ایرانی قرار می‌گیرد و سپس به شکل مجموعه‌ای به‌هم‌پیوسته و سالانه.

از آنجا که برای نخستین بار در طول تاریخ ایران احساسی آگاهانه در ارتباط با تمدن ایرانی شکل گرفته است و به گونه‌های مختلف در میان مردمان این منطقه رواج گرفته و می‌گیرد چند نفری برآن شده‌اند رویدادهای جاری و حتی اطلاعات تاریخی را در زمینه‌ی تمدن ایرانی گردآوری کنند و در دسترس دوستداران این حوزه‌ی تمدنی بگذارند.

مدتی است شماره‌ی بهار فصل‌نامه‌ی فروزش بر روی پیشخوانِ کیوسک‌های مطبوعاتی، در دسترس علاقه‌مندان به تاریخ و فرهنگ ایران است. بر روی جلد آن، تصویری جذّاب از رستم، نگاه‌بان ایران‌زمین به چشم می‌خورد که اثری است از استاد حجت‌الله شکیبا. این تصویر نشان از آن دارد که در درون فصل‌نامه نیز نوشتارهایی درباره‌ی شاهنامه و فردوسی بزرگ می‌یابیم.

این شماره نیز – همانند شماره‌ی پیش - دارای هفت بخش است که به ترتیب عبارت‌اند از: «تاریخ و فرهنگ»، «ایران‌شهر»، «جهان ایرانی»، «زبان فارسی»، «ایران‌گردی»، «یادگارهای فرهنگی و طبیعی» و «چکامه».

شرایط ایران خاص آدم‌های کوتوله است!

- می‌خواهم مصاحبه را با پرسشی شروع کنم که به نوعی به آلبوم آخر کیوسک مرتبط می‌شود: از آدم معمولی تا پراگمانیسم عشقی! طی این چند سال چه اتفاقی افتاده که آدم معمولی اینقدر تغییر کرده ودیگر از "آدم معمولی" بودن راضی نیست؟

- آلبوم اول کیوسک در زمانی ساخته شد که من هم جوانتر بودم و هم جامعه ایران در شرایطی بود که نوعی آرمانخواهی و ایده‌آلیسم در آن دیده می‌شد. به این معنی که یک نسلی از وضعیت جامعه و ارزش‌هایی که داشت رواج پیدا می‌کرد به زور تلویزیون و آدم‌های نوکیسه و این فرهنگ باسمه‌ای که واقعاً اسمش را فرهنگ هم نمی‌شد گذاشت بسیار ناراحت بودند و می‌خواستند تغییری به وجود بیارن، برای من این تغییر دقیقاً گریز از قهرمان‌پروری بود که اون سال‌ها خیلی رایج شده بود، و یک آدم و یک جریان شده بودند ناجی و قهرمان یک حرکتی که ریشه‌اش در کله اون‌ها نبود بلکه تو دل مردم بود.

گفت‏وگو با یک روز جهانی‏شده، ولی اندوهگین

من جهانم، جهان، همان من است

با کتاب‏ها که همدم منند

هستم آن‏جا که آرزو دارم

واژها و رنگ‏ها، شعرها – نوشته‏ها

مرا به دورها، به قلعه‏های بسته می‏برند

از دل کتاب‏های بی‏شمار

می‏روم به قصر شاه‏ها، به سرزمین گنج ...

این نگرش همیشگی که گویا تخت‌جمشید گروهی کاخ باشکوه است که به انگیزه‏ی نمایش قدرت سیاسی و خشنودی خاطر شاهانه بنا شد، زاده‏ی اندیشه‏ی اروپایی است. تخت‌جمشید در حقیقت زیارتگاه ملی مقدسی بود که وقف هدف ویژه‏ای شده بود: به منظور ساخت پایگاه استواری برای برقراری جشن های بهاران یا نوروز که در آن از طریق تمام منابع تظاهرات نمایشی، از قدرت‌های آسمانی اعطای فراوانی و حاصل‌خیزی طلب می‌شد.

1. در محاصره‏ی جادوی اژدهای خفته

2. انجمن حمایت از کفش بَر سَر و کلاه در پا

يادي از مرغ شباهنگ

حميد رضا صانعي

مرغ شب خوان كه دم از پرده ي عشاق زند گو نوا از من شب خيز بياموز امشب

عرصه ي فرهنگ ايرانزمين همواره مرهون مهرورزي بزرگاني است كه هر چند بسياري از آنان امروز خموشند، ولي نرفته فروغ از آشيان پرمهرشان، "چرا كه آيين چراغ خاموشي نيست."

بي شك زنده ياد محمود محمودي خوانساري استاد نامدار آواز ايراني، شمعي است كه هرچند محبوب زيست و زبيم اغيار خموشانه فرونشست وليكن نور او كه ريشه در اصالت كم نظيرش دارد، همواره روشني بخش تشنگان فرهنگ مينوي اين سرزمين اهورايي بوده و هست

"If I can't dance I don't want to be in your revolution". Emma Goldman

سرنوشت تراژیکِ زن ایرانی

زمستان است ... شاید چونان همیشه ... هرچند سوز سرما تا نه توی استخوان هایت رخنه کرده، امّا شور دیدن نمایشی از "بهرام بیضایی" – اتفاقی که چند سال یکبار می افتد - کافیست که تو را وادارد، شال و کلاه کنی و خودت را به تالار رودکی که چند صباحی است، وحدت نامیده می شود، برسانی.

نمایش آغاز می شود ... جوانی در زیرِ نوری کم سو، پشت میزی نشسته و چنین می نماید که گزارش ها و اعتراف های اشخاص را یادداشت می کند.

پنجم دی ماه، استاد برجسته ی هنرهای نمایشی ایران "بهرام بیضایی" 69 ساله شد.

بهرام بيضايى به سال ۱۳۱۷ در تهران به دنيا آمد. خانواده اش اهل كاشان بودند و آنگونه كه خود بيضايى نوشته در كار تعزيه بوده اند. بهرام بيضايى يكى از معدود هنرمندان ايرانى است كه هم در صحنه تئاتر كارنامه اى درخشان دارد و هم در سينما. در عين حال او هميشه به پژوهش در زمينه تئاتر هم علاقه داشته و در سال هاى دهه ۱۳۴۰ كتاب هايى را درباره تئاتر در چين، ژاپن و ايران منتشر كرده كه هنوز هم منبع درسى دانشجويان تئاتر محسوب مى شود. بيضايى آنچه بر صحنه آورده و يا به فيلم درآورده و قلمى كرده، برگى زرین به فرهنگ و هنر ايران افزوده است.

به مناسبت 69 ساله شدن استاد، نوشته ای خواندنی از او، با نام "پس از صدسال" که به مناسبت صد ساله شدن سینمای ایران در فصل نامه ی ايران نامه، سال چهاردهم، شماره سوم چاپ شده، انتخاب کرده ام. در این مقاله استاد، به مشکلات دیرینه و تازه ی هنرهای نمایشی در ایران اشاراتی دارد که بسیار ژرف و خواندنی است.

نیلوفر لقمان

محسن نامجو

نامی که باید به خاطر سپرد

و صدایی که باید شنید

• آثار نامجو سهل و ممتنع است و می تواند بسیاری از کژفهمی ها را موجب گردد. از این رو متأسفانه روش او نطفه های انواع « تالی فاسد » را نیز در خود می پرورد.
• بخش مهم هنر او مرهون ذهن گیرنده و بارور و ذوق ِ بازیگر و بازیگوش و نگاه رندانهء او به جهان پیرامون و روحیه تسخر زن و طنز پرداز اوست که نخست همچون موهبتی از آن برخوردار بوده و نیز آگاهانه در تقویت و توسعه و جهت دادان به آن همچون شاگردی جستجوگر و پر کار کوشیده و بدینگونه بسیاری از دقیقه ها و ظرائف حرفه ای کار خویش را کسب کرده است.
• بازیگری و بازیگوشی او که از رندی خیامی و شیطنت قهقه زن و طنز شکلک ساز و شیرینکار عبید بهره ای دارد نزد نامجو همه در خدمتآوازخواندن وی قرار می گیرد با هدف و به قصد ترکیب و تألیف یک موسیقی اوریژینال (ریشه دار اما بی سابقه) و مؤلف.
• با شنیدن برخی آواز های او هم می توان به یاد مثلا ژاک برل Jacques Brel بلژیکی یاجونی هالیدی Johnny Hallyday فرانسوی افتاد و هم یاد و خاطرهء دوردست شمرخوانان چیره دست و قهار تعزیه های ایرانی یا مرشد زورخانه یا پرده دار و معرکه گیر یا دراویش خانقاهی یا قلندران و شمایل گردانان کوچه و بازار را در ذهن خود تداعی کرد، بی آنکه لحظه ای به عواطف ِ دینی یا فضاهای حسّی و خاطرات ِ پنهان شدهء مذهبی یا عارفانهء خود رجوع داده شد و آنها را در خود زنده کرد.

مژده! بالا خره دست اندرکاران سينما به خود آمدند. بالا خره همه ديديم که در ايران هم سنديکا و اتحاديه حمايت کننده وجود دارد و بالا خره مسوولا ن بلند پايه فرهنگ  و هنر ايران، گرچه نه چندان تاثيرگذار و بلند مدت بلکه براي لحظاتي کوتاه، به اين مسئله فکر کردند که هنر احتياج به حمايت دارد.

پیوند این نوشته در روزنامه ی مردم سالاری 

در این مقاله به بررسی ابعاد گوناگون موسیقی تلفیقی ایران میپردازم.

موسیقی انقلابی :

با انقلاب 57 نه تنها چارچوب های نظارتی بر موسیقی تنگ تر شد، بلکه حتا کلیت آن زیر پرسش رفت. کسی تعریف میکرد که در چند ماه پس از انقلاب برای گرفتن مجوز به اداره مربوطه مراجعه کرده و با پاسخ منفی برای اجازه انتشار آلبومش مواجه شده بود. آن فرد به دنبال مسئول در آن اداره گشته و با جوانی شاید زیر 20 سال مواجه میشود!! هنگامی که دلیل توقیف شدن آلبومش را میخواهد، با این پاسخ مواجه میشود که کلا موسیقی حرام است!!

موسيقي ايراني در مشرق زمين حرف اول را مي زند

گروه درويش خان

«محمود جاهد» در سال ۱۳۴۸ در قائمشهر به دنيا آمد و به سنت خانوادگي، گام در راه موسيقي نهاد.

جاهد با برگزاري كنسرت هايي در قفقاز و آسياي ميانه و در آينده يي نزديك در اروپا، كوششي فراوان در شناساندن اين بخش غني از فرهنگ ايران به جهانيان دارد.

آنچه در پي مي آيد، گفت و شنودي است با محمود جاهد _ سرپرست گروه درويش خان _ درباره ي كوشش ها و كنش هاي هنري او.

این گفت و گو در روزنامه ی «مردم سالاری» چاپ شده است. برای خواندن آن در روزنامه (اینجا) را کلیک نمائید.

جشنواره تئاتر افغانستان از سوي ریاست معارف هرات و ریاست اطلاعات و فرهنگ اين كشور، هفته ي گذشته در هرات برگزار شد.

اين جشنواره تئاتر، نشان دهنده رویکرد نو نسل تازه افغانستان به هنرهای نمایشی است كه توانست حرکت جدیدی در تئاتر نه چندان زنده افغانستان ایجاد کند.

اين جشنواره نشانگر دگرگوني هايي در فضای محدود اجتماعی حاکم بر هرات است چراكه براي نخستين بار، دختران دانش آموز در برابر تماشاگران زن و مرد به اجراي تئاتر پرداختند تا زمینه های اجتماعی برای به رسمیت پذیری این هنر به ویژه با اجرای دختران و زنان را آماده كنند هر چند كه برخی گروه های تئاتر مدارس دخترانه نمایش آثارشان را به روزهای بعد و برای تماشاگران زن موکول کردند.

موسيقيِ رپ يا هيپ هاپ، از دلِ مردم كوچه و بازار برخاسته و سرشار از مفاهيمِ اعتراضي و اجتماعي است. رقص هاي پرتحرك و لحنِ بياني تند و آهنگين از وي‍‍ژگي هاي بارز اين سبك موسيقي است.

نخستين آهنگ رپ جهان از گروه «فوریوس فایو» است (اواسط دهه ي 70 ميلادي) كه بيانگر شرایط نابسامان طبقه های فقیرنشین جامعه است و شايد نخستين  آهنگ رپ ايراني «یک یاری دارم» از «بدیع زاده» باشد.

***

چندي است موسيقي رپ فارسي در ميان جوانان ايراني هواداران بيشماري يافته است، هر چند خاستگاه اين موسيقي به سياهان امريكا و اعتراض به تبعيض ن‍ژادي كه عليه آنان به كارگرفته مي شد برمي گردد، اما در ايران اين موسيقي زيرزميني كم كم دارد به سوي انديشه هاي ميهن پرستانه و پاسداري از فرهنگ و هويت ايراني مي رود كه اين وي‍ژگي، رپ فارسي را از ساير رپ هاي انگليسي، فرانسوي و آلماني آن جدا مي كند.

يكي از بهترين و بي نظيرترين ويديوهايي كه تاكنون در اين زمينه ساخته شده «غمنامه» است كه بيانگر داستان نبرد رستم و سهراب از شاهنامه ي فرزانه توس است كه «تهم» خواننده ي رپ ايراني اجرا كرده است.

پيشنهاد من اين است كه حتما اين موزيك ويدئوي زيبا را دريافت كنيد و ببينيد كه چه كار زيبايي، تهم انجام داده است.

دريافت موزيك ويدئو غمنامه (13 مگابایت) (از تارنمای رپ بی رپ)

دريافت غمنامه به گونه ي Mp3  (از تارنمای رپ بی رپ)

«بهرام بیضایی» کارگردان برجسته سینمای ایران عطای ساختِ فیلم جدیدش "لبه ی پرتگاه" را به لقای نساختنش بخشید و هوادارانش از دیدن شاهکاری  دیگر از او محروم ماندند.

وقتی این خبر را شنیدم به اندازه یی دلم به درد آمد که تمامِ شیرینی انتظار دیدن فیلمی از بیضایی به تلخی گرائید.

پس از "سگ کشی" گذشت شش سال بس بود! آیا بس نبود؟ آیا باز باید انتظار 10 ساله ی مسافران را کشید؟ یا اینکه دیگر هیچگاه فیلمی از او  نخواهیم دید؟  اما نه! استاد! این انتظار هر اندازه  به درازا بکشد آنقدر شیرین است که با همه ی وجود تحملش می کنیم.

به امید روزی که لبه پرتگاه، مقصد، افرا، حقایق درباره ی لیلا دختر ادریس و ...را روی پرده ی سینما ببینیم.

در این رابطه نگاه کنید به نوشته ی رضا درمیشیان در روزنامه ی اعتماد

مجله بخارا سي و دومين شب از سلسله « شب هاي بخارا » را با همكاري انجمن موسيقي ايران به فرانك شفر،  فيلم ساز هلندي، اختصاص داده است. شفر به همراه مايكل دراير مديربخش فستيوال شرقي آلمان در اين شب شركت مي كند.

فرانك شفر را بيشتر به عنوان مستند ساز، كارگردان و تهيه كننده يي مي شناسند  كه اختصاصا  در زمينه موسيقي و هنر فيلم مي سازد. از فيلم هاي فرانك شفر مي توان به چند فيلم بلند او كه در مورد آهنگسازان ساخته اشاره كرد: « آهنگساز امروز مرگ را نمي پذيرد» ، « نت بزرگ » و « هزار توي زمان».

از ديگر ساخته هاي شفر مي توان به  « حلقه واگنر » ، « مستند از جان كيج » ، « رهبري گوستاو    مالر » و « ايگور استراوينسكي » اشاره كرد.

در « شب فرانك شفر »، نادر مشايخي درباره ويژگي هاي مستندهاي موسيقيايي اين كارگردان سخنراني خواهد كرد. همچنين مايكل دراير در زمينه مستند سازي سخن مي گويد و مهشيد ميرمعزي متن سخنراني اين دو كارگردان را از زبان آلماني ترجمه مي كند.

در « شب شفر » برگزيده اي نيز از مستندهاي اين كارگردان به نمايش درخواهد آمد.

پنج شنبه 6 ارديبهشت ماه، ساعت 5 بعد از ظهر، خانه هنرمندان

آگاه شدیم دوست گرامیِ مان حسن نقاشی توانست لوح افتخار و تنديس سيمين بخش پژوهشِ  نخستین دوره ي جايزه مستند برتر سال ایران را برای فیلم مستند مشي و مشيانه به دست آورد.

حسن نقاشي از آن دست كارگردان هايي است كه اگر همين گونه به مسير خود ادامه دهد، بي شك خواهد توانست به زودي سبك و سياقي نوين در سينماي ايران ايجاد كند. سبك و سياقي كه پژوهش در فرهنگ مليمان و آئين ها و استوره هاي ايراني در آن جايگاهِ ويژه يي دارد.

با آرزوی بهترین های از سوي من و همسرم برای حسن نقاشی و بانوی گرامی شان.

ويدئوي از حسن نقاشي به هنگام دريافتِ تنديس

آتش زدن پارسه (تخت جمشید) به دست اسکندر گجستک

نگارگر: جی. سیمونی

"هربرت مارکوزه" یکی از اندیشمندان مکتب فرانکفورت در معروفترین کتابش «انسان تک ساحتی» چنین می گوید: جامعه مصرفی و رفاهی معاصر با برآوردن نیازها و خواست های کاذب و تحمیل شده بر افراد مانع نقد و انتقاد می گردد و محیطی توتالیتر را از لحاظ فکری و ارزشی ایجاد می کند. به این ترتیب اندیشه و رفتار تک ساحتی پدید می آید. یکی از پدیده های مهم که باعث به وجود آمدن رفتار تک ساحتی می شود، وسایل ارتباط جمعی و صنایع سرگرم کننده و وقت پرکن و همچنین آموزش و پرورشی است که خلاقیت و اندیشه فردی را از میان می برد. طبعا پیامد چنین وضعی از نظر مارکوزه، سیاست زدایی جامعه و حذف مسایل سیاسی و اخلاقی از زندگی اجتماعی است.

حال با خود می اندیشم در جامعه ایرانی که وسایل ارتباط جمعی نهایت ابتذال اندیشه را ترویج می کنند و آموزش و پرورش جامعه با همه ی قدرت برآن است تا آنجا که می تواند قدرت تفکر و نقد را از دانش آموزانش بگیرد، پس به گفته ی مارکوزه در این جامعه انسان ها باید سوپر "تک ساحتی" و به دور از بحث ها و مسایل سیاسی باشند اما کافی است روزی از خانه بیرون روید از راننده تاکسی گرفته تا بقال و چقال سرکوچه آنچنان به تحلیل و تفسیر مسائل سیاسی می پردازند که زمانی که به خانه بازمی گردی از این همه سیاست زدگی جامعه حالت تهوع بهتان دست می دهد.

حال جای پرسش است که این محیط توتالیتر چگونه این همه انسان چند ساحتی پرورده است؟ نظرتان چیست؟

موسیقی پاپ همواره موافقان و مخالفان خود را دارد، «تئودور آدورنو» اندیشمند برجسته مکتب فرانکفورت بر این باور است که موسيقي پاپ، برخلاف موسيقي كلاسيك كه ساختاري تفكر برانگيز دارد، نوعي كودك‏پروري است و به جاي فراخواندن شنوندگان به تفكر، آنان را مانند كودكان خسته خواب مي‏كند تا بتوانند فردا روز به كار خود برگردند.

در مقابل «استوارت هال» از متفکرین برجسته مکتب بیرمنگام، برخلاف نظر آدورنو معتقد بود مخاطب به صورت منفعل اين نشانه‏ها را مصرف نمي‏كند بلكه آنها را براساس خواسته‏هاي خود تفسير مي‏كند و به کار می بندد.

حال شما به عنوان مثل فکر کنید چگونه مخاطب می تواند "بابا کرم" را بر اساس خواسته های خود تفسیر کند؟

Composing music secretly

اثر نگارگر ایرانی ایمان ملکی